معماری

نورپردازی در هتل
مسأله تأمین نور هتل ، در قسمتهای مختلف آن یكی از مسائل فنی و هنری و درعین حال بسیار حسّاس وظریف است كه نیاز به تأمل ودقّت و ظرافت طبع و ذوق و سلیقه دارد . حتی با مسائل روحی و روانی نیز بی ارتباط نیست. و مقدار برق مصرفی و تأمین هزینه آن را هم نمی توان بی اهمیّت تلقی كرد. همچنین تأمین نور هتل در رفاه و آسایش مسافران و راحتی كار كاركنان تأثیر به سزایی دارد. بنابراین، رعایت تمام موارد مورد نظر و اهمیت آن ، ایجاب می كند كه ترتیب خاصی ، منطبق با اصول علمی و بهداشتی در آن داده شود كه نكات لازم از هر جهت رعایت شده باشد. این كار مستلزم آن است كه از وجود یك متخصص مجّرب و كار آزموده استفاده شود تا موضوع تآمین نور لازم به نحو شایسته عملی گردد. با این وجود از نظر روشن شدن موضوع ، موارد قابل ذكر را یاد آوری می نماییم:
هزینه تأمین روشنایی، یكی از اقلام مخارج سنگین هتل به شمار می رود و چنانچه در مصرف برق دقت كافی به عمل نیاید، نه تنها بودجه ای را به هدر داده اند بلكه از لحاظ كیفیت بهره برداری از نور هم سودی نبرده و رفاهیّتی فراهم نساخته اند، زیرا مصرف زیاد برق و تابش نورهای شدید و خیره كننده ونصب لامپهای پرنور، آرامش و راحتی مسافر و میهمان را تأمین نمی كند، و در مواردی هم موجب ناراحتی اعصاب و ناخشنودی خاطر می شود.
بنابراین، از لحاظ نور لازم و كافی باید حد معمول و متعارفی را در نظر گرفت و از افراط و تفریط پرهیز كرد. و نباید به آن فكر بود كه پرداخت هزینه زیاد دلیلی بر پسند مردم و نشانگر اهمیت بیشتر هتل است. با این وصف، باید هم از نظر صرفه و صلاح مالی از مصارف و مخارج زاید براحتیاج جلوگیری به عمل آید و هم در جهت خوشایند طبیعت انسان بذل مساعی شود.
نكته مهمتراین كه نور باید از نظر كمی و كیفی علاوه بر تأمین روشنایی مورد نیاز، زیبایی دكور را به نحو چشمگیری افزایش دهد و آرامش روحی و جسمی و سلسله اعصاب را به وجود آورد.
به طور مثال نور زیاده از حد ، در راهروهای هتل به هیچ روی مقبول نیست . زیرا نور زیاد در راهروها بخودی خود به زیاد شدن سر و صدا كمك می كند و خواهی نخواهی سبب می شود كه مسافرین با هم با صدای بلندتری صحبت كنند و به این ترتیب ، مسافرینی كه در حال استراحت و رفع خستگی هستند و نیاز به آرامش و سكوت نسبی دارند، ناراحت می شوند وبا سلب آسایش، موجبات عدم رضایت وناخرسندی آنان فراهم می آید. ولی چنانچه به راهروها نور كمتری داده شود خود به خود نوعی حالت بازدارنده ایجاد می كند و مسافرین وادار می شوند كه آهسته صحبت كنند وحتی الامكان سكوت را رعایت یا لااقل با صدای ملایم گفتگو نمایند. و این همان چیزی است كه همه مسافران طالب آنند و یا از نور كم چراغها احساس راحتی و آرامش می كنند . معمولاً در راهروهای هتل ، در طول روز ، از نور سقف یا دیوارها، استفاده می شود و در شب از نور دیگری كه از فاصله نیم متری به كف راهروها می رسد برخوردار می شوند. برای این منظور از ارتفاع نیم متری زمین در دیوارها چراغهایی نصب می كنند كه در داخل دیوار قرار دارد و روی آنها از طلق پوشیده می شود و فاصله این چراغها را تقریباً دو یا سه متر از یكدیگر در نظر می گیرند و نور شب راهروها ، از این چراغها تاَمین می شود و روی پله های هتل نیز همین منوال را خواهد داشت ، بااین روش مسافرین قادرند جلوی پای خود را به خوبی ببینند و به راحتی عبور و مرور نمایند . ولی اتاقها باید از نور كافی برخوردار باشد. بخصوص سلف سرویس و پیش خوان آن یا بالای فرهای آشپزخانه حتماً باید نور زیاد ومناسب داشته باشد. معمولاً برای این منظور از نورافكن نیز استفاده می كنند . ولی آیا این نورافكن ها را در رستوران هتل نیز می توان به كار برد؟ جواب خیر است، زیرا نور رستوران هتل باید طوری باشد كه به سالن غذا خوری صفای خاص و حالت گرم و صمیمانه ای ببخشد و با زیبایی و جذابیّت جالب توجهی پذیرای میهمانان ومسافران باشد . همان طور كه قبلاً گفته شد، نور خیره كننده به طرق مختلف باعث سلب راحتی میهمانان می شود ، علاوه بر این در تأمین روشنایی رستوران هتل نكات ظریفتری نیز هست كه نباید ناگفته بماند. مهمتر از همه این كه هر نوری هنگام صرف غذا در رستوران هتل ، مطلوب و مناسب نیست ، به طور مثال دادن نور سبز به سالن غذا خوری بسیار نامناسب است، زیرا ضمن این كه غذاها را بد رنگ نشان می دهد، میل به غذا را نیز از بین می برد و آن را باید اصطلاحاً » نور اشتها كور كن» نامید.
بالعكس در سلف سرویسها و اسنكها كه غذا را سریع سرو می كنند، از نور زیاد استفاده می نمایند. در سلف سرویسها واسنكها، از این عمل منظور خاصی دارند و آن این كه مشتری غذای خود را هر چه زودتر و سریعتر میل كند و جای خود را برای نشستن دیگری ترك گوید و به گفته عوام: «جا خوش نكند» و باعث معطلی و ركود نشود. این خود یكی از علل و عوامل روانی است و به همین علت است كه نور تند و خیره كننده با آرامش خیال همراه نیست.
اما در رستوران هتل چنین نیتی وجود ندارد و كارگردانان هتل علاقه مندند كه در شیوه تأمین نور سالن غذا خوری ، حالتی بوجود آورند كه میل انگیز و اشتها آور باشد و وسایل راحتی و آسودگی در آن مرعی وملحوظ گردد .
 بنابراین، بهتر است در رستوران هتل از نور غیر مستقیم استفاده شود.
نور غیر مستقیم نوری است كه بطور غیر مستقیم بتابد. یعنی لامپها وفلورسنتها به خودی خود دیده نمی شود و فقط نور آنها مشاهده می شود زیرا لامپها پشت مانعی قرار گرفته و بدون این كه خود دیده شود نور لازم را تأمین كرده است . قبلاً اشاره شد كه هر نوری باید با دكور و رنگ محیط و حتی با رنگ غذا هماهنگی لازم داشته باشد
به طور مثال نور صورتی رنگ، گوشت را قرمز و طبیعی نشان می دهد و در عوض رنگ سالادها را به گونه ای نمایش می دهد كه پسند ذوق و طبع نیست و به كاستن میل و اشتها كمك می كند. همچنین با نور آبی و سفید غذاها را می توان خوب نشان داد، اما تابش رنگ آبی و سفید می تواند یك اتمسفر گرم را سرد كند . پس برای تأمین نور رستوران هتل، باید از تركیبی از نورها استفاده نمود كه علاوه بر همگونی و تناسب با محیط اطراف، موجد انبساط خاطر و سلامت حال باشد و زیبایی و دل انگیزی ، از فضا وجوانب سالن بتراود ودر نتیجه تابش ، تركیب ظریفانه ای از نورها ، همه وسایل مطبوع وبا روح و دلنشین جلوه گری كند و به عبارت دیگر سرور انگیز و شادی آفرین باشد.
موضوع نور پردازی در رستوران برای سرویس غذا ، یك امر فنی و تخصصی است .مقدار وات و رنگ نور از لوازم ساده وكم ارزشی نیست كه صاحب رستوران به دلخواه خود آن را طرح ریزی و عملی سازد . چشم وقتی كه نور را می بیند ، اثر آن در تمام وجود انسان منعكس می شود و حالات گوناگونی به وجود می آورد. مقدار وات، شدت وضعف ، تندی و ملایمت و رنگهای مختلف آن، هر یك در نوع خود عاملی است قابل تأثیر و درخور توجه و اهمیّت. نور وقتی مناسب و موافق طبیعت انسانی است كه محیط جذابی را به وجود آورد و غذا و نوشابه و سرویس و دكور رستوران را مطبوع طبع سازد . یعنی چشمها ست كه در پرتو نور جذاب، انسان را دعوت به تناول غذا می كند و با نشان دادن فروغ دلپذیر محل پذیرایی غذاها را دلپذیرتر و لذت بخش می سازد. حتی مردم قادرند درجه هوا را هم با چشمهای خود معین كنند.
نور گرم و نور سرد و اثرات آن هر یك به فراخور خود در فن و تكنیك نور پردازی جای بحث جالب توجهی دارد و نقش آن در شناساندن زیباییها و زشتیها قابل انكار و چشم پوشی نیست . هر مشتری كه هنگام عصر وارد رستورانی می شود ، اول منابع نور را می بیند وبعد چراغانی را و سپس به رنگها و تغییرات نور و سایه ها متوجه می شود ودر آخر به محل و دكوراسیون نظر می افكند. امروزه موضوع نور پردازی در رستورانها از لحاظ نمایش غذا، سرویس، نوشابه و سالاد و غیره یك امر فنی، ذوقی و قابل دقّت است. اهمیّت نور در اشیاء بیش از اهمیتی است كه رنگ پوست بدن در جلوه گری و نمایش دادن اندام انسان دارد. بنابراین، صاحبان هتل باید در تأمین نور لازم و مناسب و موافق طبع انسان ، در رستوران هتل از صاحبان ذوق وهنر ونورپردازان متخصص استفاده نمایند و از نوازش روح وچشم مشتریان دریغ نورزند.
● طراحی و نورپردازی
 شرط اصلی و بنیادین نورپردازی در هتل یا رستوران توجه به سلامت و اثربخش و مفید بودن آن است. برای حفظ سلامت نور در هتل بایستی به عوامل مختلف توجه شود وچنانچه بدین امر مهم پرداخته نگردد باید پذیرفت كه حفظ سلامت و تأمین رفاه وآسایش كافی ممکن نخواهد بود. وجود روشنایی بهداشتی دراتاقها و محیط داخلی یا خارج هتل مسأله ای است كه سخت مورد توجه چشم پزشكان و مهندسین وآرشیتكتها قرارگرفته است، زیرا نور عاملی است كه بر چشم و دیگراندام ها تأثیر مستقیم دارد ودرنحوه و مقدار فعالیتهای بدن مؤثر است.
پراكندگی نور بر غذاها و خوراكیهایی كه سرو می شود نیز تأثیر فراوان دارد.آنگاه كه برا ی صرف شام به رستوران می روید واحساس آرامش می كنید با اندكی دقّت درخواهید یافت كه انعكاس نورها وشیوه نورپردازی چنان است كه آرامش شما را فراهم می آورد.
سلف سرویسها كه مدت كمتری صرف پذیرایی از واردین خود می كنند به نحوی نورپردازی می شوند كه نورها دریكدیگر انعكاس یابند و با هم بیامیزند واز این آمیختگی نورها برشدت نور و تحریك كنندگی آن افزوده می شود و میهمانان به هیجان درآیند تا پس از صرف غذا محیط را بی درنگ ترك كنند تا سلف سرویس بتواند از مشتریان بعدی خود نیزپذیرایی نماید. هرجا كه وجود تابشهای نوری بیشتر لازم باشد، نباید ازآن دریغ ورزید ولی مكانهایی در هتل وجود دارند كه نیاز به نور شدید وقوی نخواهند داشت.
چنانچه وسایل پذیرایی و مبلمان در یك رستوران به طرزی صحیح و زیبا مرتب و آماده باشد، خود می تواند به صورت یك عامل تبلیغی و فراخوان مشتریان معرفی گردد و این دعوت به صرف غذا در رستوران هنگامی تكمیل خواهد شد كه نورپردازی آن با دقّت و رعایت مسائل بهداشتی و روانی افراد انجام شده باشد. یك نورپردازی آرامش بخش به میهمانان خواهد گفت كه به یك رستوران مناسب و دلپذیر وارد شده اند و غذای دلچسب و گوارایی صرف خواهند كرد.
مدیران رستورانها خواستار آن هستند كه صورت غذاها مفصل، چشمگیر واشتها آور باشد به طوری كه هر یك از اقلام خوراكیها یا نوشابه ها و دسرها را جداگانه معرفی نمایند. اینها مایل اند كه میزهای رستوران به صورتی باشد كه تریلی های آورنده غذا بتوانند به آسانی عبور نمایند ولی باید دانست كه اگر قرار باشد یك نشست شبانه در رستوران برقرار شود باید از صندلیهای راحت استفاده كرد تا مراجعین را به ماندن و گذراندن وقت خود در رستوران تشویق كند و راحتی آنها را فراهم آورد. مدیرانی هم هستند كه سود بیشتر را ترجیح می دهند و در این صورت باید از نیمكتهای غیر رسمی استفاده كنند.
مدیران هتلها و رستورانها بایداین نكته را بپذیراند كه تحمل هزینه های گزاف برای ایجاد تغییرات ساختمانی لزومی ندارد؛ وكافی است كه وسایل و تجهیزات پذیرایی خود را به صورتی زیبا مرتب سازند و برای قشنگتر شدن محیط پذیرایی از نورپردازی مناسب استفاده كنند. به طور مثال دررستورانهایی كه سقف بلند دارند می توان از«لوستر» های آبشاری شكل سود برد كه دیدگاه بیننده راكوتاهترنشان می دهد وفضای بلند را به طوردلچسب وخوشایند پرمی سازد.
درقسمت وسط رستوران نیز می توان میزی بصورت بوفه قرار داد و یك مركز نورانی در وسط آن تعبیه كرد. اگربخواهیم در قسمت «لابی» هتل نیز عصرانه وچای سروكنیم باید از صندلیهایی با پشتی كوتاه و میزهای بلند و كوتاه استفاده كنیم تا فضای كافی برای یك سرویس چای یا صبحانه فراهم شود. در این مورد لازم خواهد بود تا محلی نیز برای ساكها یا كیف دستیهای میهمانان در نظر گرفته شود. با این تمهید از ایستادن و خسته شدن میهمانان جلوگیری می شد و بخش لابی همان حالت توقف موقت را به واردین القاء خواهد كرد.
 
نور در هتل
مسأله تأمين نور هتل ، در قسمتهاي مختلف آن يكي از مسائل فني و هنري و درعين حال بسيار حسّاس وظريف است كه نياز به تأمل ودقّت و ظرافت طبع و ذوق و سليقه دارد . حتي با مسائل روحي و رواني نيز بي ارتباط نيست. و مقدار برق مصرفي و تأمين هزينه آن را هم نمي توان بي اهميّت تلقي كرد. همچنين تأمين نور هتل در رفاه و آسايش مسافران و راحتي كار كاركنان تأثير به سزايي دارد. بنابراين، رعايت تمام موارد مورد نظر و اهميت آن ، ايجاب مي كند كه ترتيب خاصي ، منطبق با اصول علمي و بهداشتي در آن داده شود كه نكات لازم از هر جهت رعايت شده باشد. اين كار مستلزم آن است كه از وجود يك متخصص مجّرب و كار آزموده استفاده شود تا موضوع تآمين نور لازم به نحو شايسته عملي گردد. با این وجود از نظر روشن شدن موضوع ، موارد قابل ذكر را ياد آوري مي نمایيم: هزينه تأمين روشنايي، يكي از اقلام مخارج سنگين هتل به شمار مي رود و چنانچه در مصرف برق دقت كافي به عمل نيايد، نه تنها بودجه اي را به هدر داده اند بلكه از لحاظ كيفيت بهره برداري از نور هم سودي نبرده و رفاهيّتي فراهم نساخته اند، زيرا مصرف زياد برق و تابش نورهاي شديد و خيره كننده ونصب لامپهاي پرنور، آرامش و راحتي مسافر و ميهمان را تأمين نمي كند، و در مواردي هم موجب ناراحتي اعصاب و ناخشنودي خاطر مي شود. بنابراين، از لحاظ نور لازم و كافي بايد حد معمول و متعارفي را در نظر گرفت و از افراط و تفريط پرهيز كرد. و نبايد به آن فكر بود كه پرداخت هزينه زياد دليلي بر پسند مردم و نشانگر اهميت بيشتر هتل است. با اين وصف، بايد هم از نظر صرفه و صلاح مالي از مصارف و مخارج زايد براحتياج جلوگيري به عمل آيد و هم در جهت خوشايند طبيعت انسان بذل مساعي شود . نكته مهمتراين كه نور بايد از نظر كمي و كيفي علاوه بر تأمين روشنايي مورد نياز، زيبايي دكور را به نحو چشمگيري افزايش دهد و آرامش روحي و جسمي و سلسله اعصاب را به وجود آورد. به طور مثال نور زياده از حد ، در راهروهاي هتل به هيچ روی مقبول نيست . زيرا نور زياد در راهروها بخودي خود به زياد شدن سر و صدا كمك مي كند و خواهي نخواهي سبب مي شود كه مسافرين با هم با صداي بلندتري صحبت كنند و به اين ترتيب ، مسافريني كه در حال استراحت و رفع خستگي هستند و نياز به آرامش و سكوت نسبي دارند، ناراحت مي شوند وبا سلب آسايش، موجبات عدم رضايت وناخرسندي آنان فراهم مي آيد. ولي چنانچه به راهروها نور كمتري داده شود خود به خود نوعي حالت بازدارنده ايجاد مي كند و مسافرين وادار مي شوند كه آهسته صحبت كنند وحتي الامكان سكوت را رعايت يا لااقل با صداي ملايم گفتگو نمايند. و اين همان چيزي است كه همه مسافران طالب آنند و يا از نور كم چراغها احساس راحتي و آرامش مي كنند . معمولاً در راهروهاي هتل ، در طول روز ، از نور سقف يا ديوارها، استفاده مي شود و در شب از نور ديگري كه از فاصله نيم متري به كف راهروها مي رسد برخوردار مي شوند. براي اين منظور از ارتفاع نيم متري زمين در ديوارها چراغهايي نصب مي كنند كه در داخل ديوار قرار دارد و روي آنها از طلق پوشيده مي شود و فاصله اين چراغها را تقريباً دو يا سه متر از يكديگر در نظر مي گيرند و نور شب راهروها ، از اين چراغها تاَمين مي شود و روي پله هاي هتل نيز همين منوال را خواهد داشت ، بااين روش مسافرين قادرند جلوي پاي خود را به خوبي ببينند و به راحتي عبور و مرور نمايند . ولي اتاقها بايد از نور كافي برخوردار باشد. بخصوص سلف سرويس و پيش خوان آن يا بالاي فرهاي آشپزخانه حتماً بايد نور زياد ومناسب داشته باشد. معمولاً براي اين منظور از نورافكن نيز استفاده مي كنند . ولي آيا اين نورافكن ها را در رستوران هتل نيز مي توان به كار برد؟ جواب خیر است، زيرا نور رستوران هتل بايد طوري باشد كه به سالن غذا خوري صفاي خاص و حالت گرم و صميمانه اي ببخشد و با زيبايي و جذابيّت جالب توجهي پذيراي ميهمانان ومسافران باشد . همان طور كه قبلاً گفته شد، نور خيره كننده به طرق مختلف باعث سلب راحتي ميهمانان مي شود ، علاوه بر اين در تأمين روشنايي رستوران هتل نكات ظريفتري نيز هست كه نبايد ناگفته بماند. مهمتر از همه اين كه هر نوري هنگام صرف غذا در رستوران هتل ، مطلوب و مناسب نيست ، به طور مثال دادن نور سبز به سالن غذا خوري بسيار نامناسب است، زيرا ضمن اين كه غذاها را بد رنگ نشان مي دهد، ميل به غذا را نيز از بين مي برد و آن را بايد اصطلاحاً » نور اشتها كور كن» نامید. بالعكس در سلف سرويسها و اسنكها كه غذا را سريع سرو مي كنند، از نور زياد استفاده مي نمايند. در سلف سرويسها واسنكها، از اين عمل منظور خاصي دارند و آن اين كه مشتري غذاي خود را هر چه زودتر و سريعتر ميل كند و جاي خود را براي نشستن ديگري ترك گويد و به گفته عوام: «جا خوش نكند» و باعث معطلي و ركود نشود. اين خود يكي از علل و عوامل رواني است و به همين علت است كه نور تند و خيره كننده با آرامش خيال همراه نيست. اما در رستوران هتل چنين نيتي وجود ندارد و كارگردانان هتل علاقه مندند كه در شيوه تأمين نور سالن غذا خوري ، حالتي بوجود آورند كه ميل انگيز و اشتها آور باشد و وسايل راحتي و آسودگي در آن مرعي وملحوظ گردد . بنابراين، بهتر است در رستوران هتل از نور غير مستقيم استفاده شود. نور غير مستقيم نوري است كه بطور غير مستقيم بتابد. يعني لامپها وفلورسنتها به خودي خود ديده نمي شود و فقط نور آنها مشاهده مي شود زيرا لامپها پشت مانعي قرار گرفته و بدون اين كه خود ديده شود نور لازم را تأمين كرده است . قبلاً اشاره شد كه هر نوري بايد با دكور و رنگ محيط و حتي با رنگ غذا هماهنگي لازم داشته باشد . به طور مثال نور صورتي رنگ، گوشت را قرمز و طبيعي نشان مي دهد و در عوض رنگ سالادها را به گونه اي نمايش مي دهد كه پسند ذوق و طبع نيست و به كاستن ميل و اشتها كمك مي كند. همچنين با نور آبي و سفيد غذاها را مي توان خوب نشان داد، اما تابش رنگ آبي و سفيد مي تواند يك اتمسفر گرم را سرد كند . پس براي تأمين نور رستوران هتل، بايد از تركيبي از نورها استفاده نمود كه علاوه بر همگوني و تناسب با محيط اطراف، موجد انبساط خاطر و سلامت حال باشد و زيبايي و دل انگيزي ، از فضا وجوانب سالن بتراود ودر نتيجه تابش ، تركيب ظريفانه اي از نورها ، همه وسايل مطبوع وبا روح و دلنشين جلوه گري كند و به عبارت ديگر سرور انگيز و شادي آفرين باشد. موضوع نور پردازي در رستوران براي سرويس غذا ، يك امر فني و تخصصي است .مقدار وات و رنگ نور از لوازم ساده وكم ارزشي نيست كه صاحب رستوران به دلخواه خود آن را طرح ريزي و عملي سازد . چشم وقتي كه نور را مي بيند ، اثر آن در تمام وجود انسان منعكس مي شود و حالات گوناگوني به وجود مي آورد. مقدار وات، شدت وضعف ، تندي و ملايمت و رنگهاي مختلف آن، هر يك در نوع خود عاملي است قابل تأثير و درخور توجه و اهميّت. نور وقتي مناسب و موافق طبيعت انساني است كه محيط جذابي را به وجود آورد و غذا و نوشابه و سرويس و دكور رستوران را مطبوع طبع سازد . يعني چشمها ست كه در پرتو نور جذاب، انسان را دعوت به تناول غذا مي كند و با نشان دادن فروغ دلپذير محل پذيرايي غذاها را دلپذيرتر و لذت بخش مي سازد. حتي مردم قادرند درجه هوا را هم با چشمهاي خود معين كنند. نور گرم و نور سرد و اثرات آن هر يك به فراخور خود در فن و تكنيك نور پردازي جاي بحث جالب توجهي دارد و نقش آن در شناساندن زيباييها و زشتيها قابل انكار و چشم پوشی نيست . هر مشتري كه هنگام عصر وارد رستوراني مي شود ، اول منابع نور را مي بيند وبعد چراغاني را و سپس به رنگها و تغييرات نور و سايه ها متوجه مي شود ودر آخر به محل و دكوراسيون نظر مي افكند. امروزه موضوع نور پردازي در رستورانها از لحاظ نمايش غذا، سرويس، نوشابه و سالاد و غيره يك امر فني، ذوقي و قابل دقّت است. اهميّت نور در اشياء بيش از اهميتي است كه رنگ پوست بدن در جلوه گري و نمایش دادن اندام انسان دارد. بنابراين، صاحبان هتل بايد در تأمين نور لازم و مناسب و موافق طبع انسان ، در رستوران هتل از صاحبان ذوق وهنر ونورپردازان متخصص استفاده نمايند و از نوازش روح وچشم مشتريان دريغ نورزند.
طراحي و نورپردازي شرط اصلي و بنيادين نورپردازي در هتل يا رستوران توجه به سلامت و اثربخش و مفيد بودن آن است. براي حفظ سلامت نور در هتل بايستي به عوامل مختلف توجه شود وچنانچه بدين امر مهم پرداخته نگردد بايد پذيرفت كه حفظ سلامت و تأمين رفاه وآسايش كافي ممکن نخواهد بود. وجود روشنايي بهداشتي دراتاقها و محيط داخلي يا خارج هتل مسأله اي است كه سخت مورد توجه چشم پزشكان و مهندسين وآرشيتكتها قرارگرفته است، زيرا نور عاملي است كه بر چشم و ديگراندام ها تأثير مستقيم دارد ودرنحوه و مقدار فعاليتهاي بدن مؤثر است. پراكندگي نور بر غذاها و خوراكيهايي كه سرو مي شود نيز تأثير فراوان دارد.آنگاه كه برا ي صرف شام به رستوران مي رويد واحساس آرامش مي كنيد با اندكي دقّت درخواهيد يافت كه انعكاس نورها وشيوه نورپردازي چنان است كه آرامش شما را فراهم مي آورد. سلف سرويسها كه مدت كمتري صرف پذيرايي از واردين خود مي كنند به نحوي نورپردازي مي شوند كه نورها دريكديگر انعكاس يابند و با هم بياميزند واز اين آميختگي نورها برشدت نور و تحريك كنندگي آن افزوده مي شود و ميهمانان به هيجان درآيند تا پس از صرف غذا محيط را بي درنگ ترك كنند تا سلف سرويس بتواند از مشتريان بعدي خود نيزپذيرايي نمايد. هرجا كه وجود تابشهاي نوري بيشتر لازم باشد، نبايد ازآن دريغ ورزيد ولي مكانهايي در هتل وجود دارند كه نياز به نور شديد وقوي نخواهند داشت. چنانچه وسايل پذيرايي و مبلمان در يك رستوران به طرزي صحيح و زيبا مرتب و آماده باشد، خود مي تواند به صورت يك عامل تبليغي و فراخوان مشتريان معرفي گردد و اين دعوت به صرف غذا در رستوران هنگامي تكميل خواهد شد كه نورپردازي آن با دقّت و رعايت مسائل بهداشتي و رواني افراد انجام شده باشد. يك نورپردازي آرامش بخش به ميهمانان خواهد گفت كه به يك رستوران مناسب و دلپذير وارد شده اند و غذاي دلچسب و گوارايي صرف خواهند كرد. مديران رستورانها خواستار آن هستند كه صورت غذاها مفصل، چشمگير واشتها آور باشد به طوري كه هر يك از اقلام خوراكيها يا نوشابه ها و دسرها را جداگانه معرفي نمايند. اينها مايل اند كه ميزهاي رستوران به صورتي باشد كه تريلي هاي آورنده غذا بتوانند به آساني عبور نمايند ولي بايد دانست كه اگر قرار باشد يك نشست شبانه در رستوران برقرار شود بايد از صندليهاي راحت استفاده كرد تا مراجعين را به ماندن و گذراندن وقت خود در رستوران تشويق كند و راحتي آنها را فراهم آورد. مديراني هم هستند كه سود بيشتر را ترجيح مي دهند و در اين صورت بايد از نيمكتهاي غير رسمي استفاده كنند. مديران هتلها و رستورانها بايداين نكته را بپذيراند كه تحمل هزينه هاي گزاف براي ايجاد تغييرات ساختماني لزومي ندارد؛ وكافي است كه وسايل و تجهيزات پذيرايي خود را به صورتي زيبا مرتب سازند و براي قشنگتر شدن محيط پذيرايي از نورپردازي مناسب استفاده كنند. به طور مثال دررستورانهايي كه سقف بلند دارند مي توان از«لوستر» هاي آبشاري شكل سود برد كه ديدگاه بيننده راكوتاهترنشان مي دهد وفضاي بلند را به طوردلچسب وخوشايند پرمي سازد. درقسمت وسط رستوران نيز می توان ميزي بصورت بوفه قرار داد و يك مركز نوراني در وسط آن تعبيه كرد. اگربخواهيم در قسمت «لابي» هتل نيز عصرانه وچاي سروكنيم بايد از صندليهايي با پشتي كوتاه و ميزهاي بلند و كوتاه استفاده كنيم تا فضاي كافي براي يك سرويس چاي يا صبحانه فراهم شود. در اين مورد لازم خواهد بود تا محلي نيز براي ساكها يا كيف دستيهاي ميهمانان در نظر گرفته شود. با اين تمهيد از ايستادن و خسته شدن ميهمانان جلوگيري مي شد و بخش لابي همان حالت توقف موقت را به واردين القاء خواهد كرد. به طور كلي انجام طراحيها در هتل و رستوران به يك عامل مشخص و معين وابسته است و آن تفكر دورانديشانه همراه با توجه به جوانب كار است . درطراحيها بايد طوري عمل كرد كه با گذشت كوتاه زماني ناچار از ايجاد تغييراتي نباشیم . انجام دوباره كارها مستلزم هزينه بيشتر و فرصت اضافي خواهد بود. توجه به اين نكته كه طراحي را بايد طوري انجام داد كه خواسته واقعي مشتريان رابرآورده سازد، خواهد توانست بسياري از مشكلات را از پيش بردارد. طراحيها را نمي توان با سليقه شخصي و برداشتهاي فردي و دوراز مطالعه به انجام رسانيد. مسائلي بسيار مهم در اين زمينه وجود دارد كه رعايت آنها ضروري است و آن روان شناسي اجتماعي و محيطي است. شرح و تفصيل پيرامون خواسته هاي رواني افراد كه خود آنها هم ممكن است به وجود آن پي نبرده باشند از حوصله اين مطلب بيرون است، ولي دريك كلام بايد گفت كه طراحيها بايد ارضاء كننده خواسته هاي رواني افراد باشد و براي وقوف بر اين خواسته ها بايد به نحوه واكنشهاي مثبت يا منفي مردم توجه نمود و جنبه هاي خواستاري مثبت آن را برآورده ساخت. بر شمردن و فهرست كردن تمايلات مردم بسيار دشواراست، ولي هستند افراد با تجربه و هوشمندي كه پس از سالها مطالعه و بررسي توانسته اند اولويتهایي را بشناسند و همان موارد را در طراحيها بكار گيرند تا رضايت مشتريان فراهم شود. به طور يقين مي گوييم كه : «طرّاحي بايد آرامش بخش باشد. يك ميهمان كه دراتاق هتل اقامت كرده به رنگها ، نور ، سكوت و آرامش، منظره، دكورها و رايحه ها و … توجه خواهد داشت و همه جزئيات ديگر را نيز به نظر خواهدآورد. نيروي درك احساسي او قضاوت خواهد كرد. اين داوريها ممكن است آگاهانه يا غيرآگاهانه باشد، ولي تأثيرپذيري او ، مثبت يا منفي، انجام خواهد گرفت. چنين ميهماني با محصولي از فعاليّتهاي فكري و عملي ارائه شده روبرو مي گردد كه اگر خواسته هايش را برآورده بداند درآرامش و آسايش به سر خواهد برد و هتل يا رستوران را با خاطره اي خوش ترك خواهدكرد. صندليها، مبلها، لوازم پذيرايي و ديگر عوامل هر يك به سهم خود و در مجموع ، تأثير گذاراند ولي مهم آن است كه اين تأثير بتواند خوشايند، مطبوع و پسنديده باشد. اكنون فكركنيم به نظر ما كدام خواسته ها براي ميهمان ترجيح دارند؟ ترديدی نيست كه وسايل آسايش و راحت ازقبيل: تلفن، حمام، پاكيزگي، خوشبويي وآرامش بيشترولي عوامل ديگررا نيز بايد درنظرگرفت. عواملي كه ميهمان را تشويق به باز آمدن به هتل خواهند كرد بي آن كه ميهمان انتظار آن را داشته باشد. اين عوامل كدام اند؟ آينه هاي قدّي بلند، قفسه مناسب، فضاي كافي، نور كافي و مناسب، كشوهاي كافي، جالباسي وگيره براي لباس، همچنين محل مناسب براي قرار دادن چمدان ، پاتختي ، ميز تحرير، ميز غذاخوري و…. وسايل يك زندگي راحت را تشکیل می دهند. به هرآنچه گفتيم اين مطلب رابيافراييم كه جلوه گري و چشم انداز دكورها، تابش نورها و آميزش آنها ، رنگها همه عواملي هستند كه عمق تأثير گذاري بر ميهمان را بيشتر خواهند كرد. روان انسان، فرمانرواي جسم اوست. بايد كه روان را تحت تأثير قرار داد و اين زيباييها هستند كه روان را به خود مي خوانند. اگر آسايش در روان افراد جايگزين شود، موفقيت بس بزرگي حاصل خواهد شد و طراحي ها بايد اين چنين باشند. برا ي اتاقهايي كه فضاي كمتری دارند مي توان از طراحيهاي چرخنده يا تغيير يابنده استفاده كرد. ميز و تختخواب جمع شونده مناسبتر خواهد بود كه به عنوان يك راه حل عملي مطرح مي گردد. براي توضيح، بايد بگوييم كه اتاقهاي كوچك در طول روز به ظاهريك اتاق نشيمن ديده مي شوند و در شب جدارهاي آن پايين مي آيند و به تختخوابهاي راحت تبديل مي گردند. ممكن است كاناپه هايي در چنين اتاقها قرار داد كه در روز براي پذيرايي و شبها به عنوان تخت خواب مورد استفاده قرار گيرند. اين مهم را بايد به خاطر داشت و رعايت كرد؛ در طراحيها هرگز به قرينه سازي روي نياوريد. اينك به مسائل جانبي دقيقتر همراه با ابراز نظرهايي كه نتيجه سالهاي طولاني تجربه و مطالعه و تصحيح و بررسي است مي پردازيم: اگر رستوران در مجاورت استخر يا درساحل دريا واقع گرديده باشد، نورهاي پراكنده و منعكس شده از سطح آب چنان خواهدكرد كه گويي فاصله ميان آب دريا با رستوران كوتاه شده است و اين بسيار دلپذير خواهد بود. اگر داخل رستوران را با رنگهايي نظير: آبي، برنزي، پرتقالي رنگ آميزي كرده باشند و سقف آن نيزآينه كاري باشد، درانعكاس نورها دستخوش نورهاي اصلي و طبيعي خواهد گرديد و در چنين رستوراني اگر يك منبع نور تيره كننده همچون رگه اي بر پهنه اي بي كران تعبيه گردد، هوش ربا خواهد بود. چنانچه در رنگ پرده ها، مبلها يا كناره پنجره ها از رنگ برنزي استفاده شود، تأثيري بسيارگرم و خوشايند خواهد داشت به ويژه كه ازشيشه هاي رنگيي مناسب نيز استفاده گردد. در چنين محيطي سبزيها، بخصوص كاهو، بسيار شاداب و تازه به نظر مي آيد، اجسام فلزي نقره اي پرجلا مي گردد ونان ها گرم بنظر مي آيد. اگر به طراحيها و ظرافتهاي مربوط به آن توجه كافي شده باشد، روميزيها، ظروف چيني و بلورين، اشياء فلزي ، متفرقه هاي سرويس، گلهاي خوشبو، همه و همه بر روان مشتريان تأثير فراموش ناشدني خواهند داشت. براي مختصر کردن کلام این كه ايجاد تركيب مناسب از دكور و نورپردازي با كمترين هزينه ، رمز اصلي موفقيت است. نور پردازي را مي بايد با توجه به برقراري تعادل ميان انواع نورهاي اصلي و فرعي و تداخل وانعكاس آنها انجام داد. اگر بپرسيم كه :«بهترين نوع نورپردازي براي يك رستوران كدام است؟ »در پاسخ به خود بايد گفت جواب ساده اي وجود ندارد. نخست بايد اهداف وبرنامه هاي تعيين شده را بررسي كرد كه اين عوامل نيز همگاني نيستند. ولي اختصاصات عمومي به كار رفته در نورپردازي را بايستي با توجه به موارد ذيل بيان نمود: با دور نماها و دكورها سازگاري داشته باشد، از كار دقيق و سريع جلوگيري نكنند (تاريك كننده و كم سو نباشد)؛ زننده و خستگي آور نباشد؛ موجب كسالت و خمودگي نگردد؛ تابش نور توسط لامپهاي فلورسنت با هزينه كمتري همراه است. چهره ها ديدار آنها با اشتها و تمايل به غذا منافات دارند واين چهره ها را بايد در رابطه با سيستم نورپردازي ارزشيابي كرد. از لامپهاي فلورسنت در مواردي كه نياز به مطالعه نباشد و بيشتر در محيطهاي كم تحرّك استفاده مي گردد. آباژورها را به سادگي مي توان جابجا كرد و به روي ميزها يا نقاط ديگر سالن انتقال داد، ولي ظاهر گرم آنها مي تواند مشكلاتي دررنگ ايجاد كند. اين چراغ مي تواند مردم را با نشاط و سرحال و اطراف خود را زيبا و شاد جلوه گرسازد، اما نبايد از رنگ زرد استفاده كرد به ويژه هنگامي كه نوركمي تيره باشد چرا كه رنگ گوشت و كاهو را كدر خواهد كرد. استفاده از نور صورتي رنگ مي تواند رنگ گوشت را طبيعي نشان دهد ولي سالادها را ناخوشايند و سيركننده جلوه خواهد داد. غذاي سرو شده را مي توان با استفاده از نور آبي – سفيد به صورت دلپسندي نشان داد، ولي اين تركيب نور مي تواند يك فضاي گرم را به سرعت به يك اتمسفر سرد تبديل كند. بهتر آن است كه از هر دو بالانس براي گرم بودن و دلپسندي ظاهر غذاي خوب استفاده شود. نورپردازي به نسبت 70% سرد يا آبي سفيد 30% نور آباژور مي تواند نورپردازي مناسب و خوبي باشد. ولي يك رستوران بيش ازآنكه به طراحي نور احتياج داشته باشد به دكور مناسب نياز دارد و همچنين براي آشپزخانه بخصوص به منبع نور قوي احتياج خواهد بود. در نورپردازي رستوران بايد به وجود نوركافي براي كاركناني كه غذا را سرو مي كنند و همچنين براي ميهمانان كه غذا را سفارش مي دهند توجه شود.
نور پردازي براي مردم براي ميهماناني كه بيشتر مايل اند وضع ظاهري خود را جلوه گر سازند نورپردازي ميز از ناحيه سقف به طرف پايين مؤثرخواهد بود. اين مردم را آن طوركه مي خواهند زيبا جلوه مي دهد، ولي بايد توجه كرد كه لامپهاي بسيار قوي در آن به كار نرود چرا كه نتيجه آن ايجاد سايه هايي خواهد بود كه نمايش ناخوشايندي ميان نقاط تيره و روشن صورتها و شانه ها به وجود خواهد آمد و اين اشخاص را فرسوده و پير نشان خواهد داد. يك روميزي خوشرنگ در رستوران كه بتواند نور را به خوبي منعكس سازد. نور انعكاسي را به سمت بالا و بر چهره ميهمانان خواهد پاشيد و خواهد توانست همچون يك بالانس دهنده براي نورهايي كه از سقف مي تابند عمل نمايد و چهره ها را زيباتر نشان دهد. اين رو ميزي مي تواند نقش ملايم كننده نورها را داشته باشد. براي نورپردازي درسالن غذا خوري بايد به چندين موضوع و هدف عمده انديشيد. نورهاي قوي كه با استفاده از لامپهاي با وات بالا پراكنده شوند براي نمايان ساختن قسمتهاي ديدني سقف ضروري خواهد بود. در بعضي نقاط سقف نيز بايد از لامپهايي ضعيف استفاده كرد. روي پيش خوان را بايد با نوربيشتري روشن ساخت و اين همانند سقف داراي اهميت است. براي دكورها و نور رستورانها نكاتي را توصيه واربيان مي كنيم : · منبع نوري كه به ديواراست بهتراست كه نور سفيد باشد. از لامپهاي رنگي چسبيده به ديوار استفاده نشود؛ · وسايلي را كه به ديوار هستند بايد رنگين انتخاب كرد؛ · اگردر محلي لازم است كه از لامپ رنگي استفاده شود ته رنگ را نبايد قوي انتخاب كرد. قوي بودن رنگ حالت تئاتري به محيط خواهد داد؛ · از نورسبز رنگ نبايد استفاده كرد، اشتها را سير مي كند؛ · از نور دادن به ديوارهاي صاف و رنگ آميزي شده دوري كنيد؛ · تابش نور از يك زاويه بلند هر كمبودي را كه بر ديوار باشد آشكار خواهد كرد؛ · پيشخوان «اسنك ها» را بايد بطور تيره نور داد، به ويژه در مواقعي كه مردم براي صرف ناهار مراجعه كرده اند و مشتري هايي براي صرف نوشابه خود خواستار آن هستند كه در زواياي كم نور بنشينند. اين نور بايستي روي نوشابه فروشها متمركز باشد و به اطراف تابيده نشود؛ · بهتر است كه سرآشپز نيز نوري همانند نور رستوران در قسمت آشپزخانه را در اختيار داشته باشد تا بتواند غذا را پيش از سرو كردن مشاهده نمايد